OPISY MIEJSCOWOŚCI
BARWICE
miasto, siedziba Urzędu Miasta i Gminy (4 tys. mieszkańców) nad rzeką Gęsią (lewy dopływ Parsęty). Pierwsza wzmianka z 1286 r. Założone na prawie Lubeckim przed 1409 r.
- kościół neogotycki p.w. św. Stefana z 1864 r.
- ratusz z końca XIX w.
BIAŁOWĄS
- wieś w gminie Barwice. Własność pomorskiego rodu Glasenappów, następnie junkierskiej rodziny Rittbergów
- kościół szachulcowy p.w. bł. Teresy Ledóchowskiej z 1689 r., W krypcie pod kościołem znajdują się rzeźbione barokowe trumny z lat 1647-1710 ze zmumifikowanymi zwłokami członków rodziny Glasenappów.
- pałac neogotycki z XIX w. z witrażami herbowymi von Rittbergów i salą myśliwską.
- park krajobrazowy z XIX w. z 1200-letnim dębem (obwód 8 m).
BIAŁY BÓR
- miasto, siedziba Urzędu Miasta i Gminy (2,2 tys. mieszkańców) pięknie rozpostarte na przesmyku, w dolinie między jeziorami Bielsko i Ławiczka. Lokowane na prawie chełmińskim w 1382 r. Stado Ogierów Skarbu Państwa z torem jeździeckim. Liceum Ogólnokształcące z językiem ukraińskim.
— neogotycki kościół pw. św. Michała Archanioła z 1878 r. z późno–barokowym ołtarzem,
— neogotycki gmach dawnego sądu grodzkiego z 1878 r.
— nowa cerkiew wyznania grecko–bizantyjskiego p.w. Narodzenia Najświętszej Matki Boskiej,
— nowy kościół p.w. Matki Boskiej Królowej Polski.
BONIN
miejscowość w gminie Łobez. Znajduje się tu zakład treningowy Stada Ogierów.
BORNE SULINOWO
najmłodsze miasto w Polsce – siedziba Urzędu Miasta i Gminy (3 tys. mieszkańców), położone nad jeziorem Pile na terenie leśnego garnizonu opuszczonego w październiku 1992 r. przez jednostki armii rosyjskiej. Uroczyste otwarcie miasta nastąpiło 05.06.1993 r. zapoczątkowując nowy etap rozwoju w dziejach miasta.
BROCZYNO
duża wieś w gminie Czaplinek nad jeziorem Broczyno.
— neogotycki pałac z XIX w. z parkiem,
— kościół p.w. M. B. Wspomożycielki Wiernych w kształcie rotundy z 1980 r.
CIESZYNO DRAWSKIE
wieś letniskowa w gminie Złocieniec nad jeziorem Siecino
— kościół szachulcowy p.w. M.B. Częstochowskiej z XVIII w.
— pałac eklektyczny z 1901 r. wraz z parkiem.
CZAPLINEK
miasto, siedziba Urzędu Miasta i Gminy (7 tys. mieszkańców), rozpostarte między jeziorami Drawsko i Czaplino, centrum turystyczne środkowej części Pojezierza Drawskiego. Prawa miejskie otrzymało w 1291 r. Od 1407 r. do początku II połowy XVII w., wraz z zamkiem w Drahimiu było najdalej na północ wysuniętą warownia Polski.
— kościół p.w. św. Trójcy z przełomu XIV/XV w., przebudowany w XVIII w, wnętrze kryje przepiękny barokowy, baldachimowy ołtarz z XVIII w. i klasycystyczną ambonę z I poł. XIX w.
— kościół neoromański p.w. św. Krzyża z lat 1829–1830 r. z interesującymi polichromiami,
— drewniana dzwonnica z dzwonem z 1730 r. odlanym w Kołobrzegu,
— XIX-wieczny kompleks staromiejski o niepowtarzalnym klimacie.
DARSKOWO
wieś w gminie Złocieniec
— kościół barokowy p.w. św. Piotra i Pawła z 1788 r. wewnątrz znajduje się obraz „Ukrzyżowanie” z XVIII w.
— pałac rokokowy zbudowany w latach 1775–1780 z parkiem krajobrazowym z XVIII w. z pomnikowymi drzewami.
DRAWIEŃ
wieś w gminie Szczecinek
— kościół szachulcowy p.w. M.B. Różańcowej z 1695 r.
— park krajobrazowy z XIX w.
DRAWSKO POMORSKIE
najstarsze miasto Pojezierza Drawskiego, siedziba Starostwa Powiatowego i Urzędu Miasta i Gminy, położone nad rzeką Drawą. Prawa miejskie otrzymało w 1297 r.
— kościół gotycki p.w. Zmartwychwstania Pańskiego z I poł. XV w. z barokowym ołtarzem głównym z 1706 r.
— kościół neoromański p.w. św. Pawła Ap. z 1928 r.
— fragment murów obronnych
— stylowe kamieniczki z przełomu XIX i XX w.
GAWRONIEC
wieś w gminie Połczyn Zdrój w pobliżu jeziora Gawrończe.
— kościół klasycystyczny p.w. św. Teresy z 1828 r. w kształcie rotundy. W podziemnej krypcie ozdobne trumny ze szczątkami rodu Borków,
— pałac neobarokowy z XIX w. wraz z parkiem krajobrazowym.
GUDOWO
wieś letniskowa w gminie Drawsko Pom. nad jeziorem Lubie.
— kościół p.w. św. Barbary z końca XVII w., przebudowany w XIX w. w stylu neogotyckim; ołtarz główny barokowy z 1712 r.
GWDA WIELKA
wieś w gminie Szczecinek nad rzeką Gwdą, w pobliżu jeziora Wielimie. W 1349 r. przebiegała tu granica miedzy Polską a Pomorzem.
— kościół neogotycki p.w. św. Stanisława z 1863 r.
— między jeziorami Wielimie i Dołgie na północ od wsi znajduje się ciąg schronów żelbetonowych – fragment umocnień Wału Pomorskiego.
JELEŃ
wieś w gminie Borne Sulinowo, między jeziorami Świdno i Jeleń. Posiadłość rodu pomorskiego Boninów.
— kościół szachulcowy p.w. M.B. Nieustającej Pomocy z lat 1769-70
JUCHOWO
wieś w gminie Borne Sulinowo nad jeziorem Juchowo założona w 1570 r. przez ród pomorski Kleszczów.
— kościół neogotycki p.w. św. Antoniego z 1897 r.
— pałac eklektyczny z 1868 r. z okazałym parkiem.
KALISZ POMORSKI
miasto, siedziba Urzędu Miasta i Gminy (4,4 tys. mieszkańców), płożone nad rzeką Drawicą i trzema jeziorami Bobrowo Duże, Bobrowo Małe i Młyńskie. Założone w poł. XIII w. przez księcia Przemysława II. Prawa miejskie otrzymał w 1303 r. z rąk margrabiów brandenburskich.
— kościół klasycystyczny p.w. M.B. Królowej Polski z 1771 r.
— ruiny zamku z poł. XIV w.
KARWICE
miejscowość w gminie Drawsko Pom. nad jeziorem Lubie
— pałac neogotycki z początku XIX w.
KLUCZEWO
wieś w gminie Czaplinek w pobliżu rezerwatu „Jezioro Prosino”.
— kościół neogotycki p.w. św. Jana Chrzciciela z 1850 r. wewnątrz znajduje się obraz „Maryja z Dzieciątkiem” z 1817 r.
KOMORZE
wieś letniskowa w gminie Borne Sulinowo w pobliżu jeziora Komorze. Na skraju wsi „Wichrowe Wzgórza” – impresje plenerowe.
LUBIESZEWO
wieś letniskowa w gminie Złocieniec nad jeziorem Lubie,
— kościół barokowy p.w. św. Kazimierza z 1687 r. z częściowo barokowym wyposażeniem,
— dwór z II poł. XIX w. z parkiem.
LUBORADZA (E3)
miejscowość letniskowa w gminie Barwice w dolinie rzeki Dębnicy,
— dwór z XIX w. z parkiem.
ŁOBEZ
słynął z wspaniałych okazów koni hodowanych w Stadzie Ogierów, które znajdowało się w dzielnicy miasta Świętoborzec. Stado istniało od 1876r. i poza działalnością hodowlaną organizowano też biegi myśliwskie, zawody jeździeckie i powożeniu zaprzęgami.
ŁUBOWO
duża wieś w gminie Borne Sulinowo nad jeziorem Lubicko Wlk.
— kościół neoromański p.w. Wniebowzięcia NMP zbudowany w 1734 r., przebudowany w 1863 r., z późnogotyckim tryptykiem z końca XV w.
MACHLINY
wieś w gminie Czaplinek w pobliżu jeziora Machliny Duże i Machliny Małe,
— kościół bezstylowy p.w. Chrystusa Króla zbudowany w latach 1971-72.
MIELENKO DRAWSKIE
wieś w gminie Drawsko Pom.
— kościół szachulcowy p.w. M. B. Królowej Polski z 1662 r.
— pałac bezstylowy z przełomu XIX i XX w. z parkiem.
NADARZYCE
wieś nad rzeka Piławą,
— jaz elektrowni wodnej u ujścia rzeki Piławy z Zalewów Nadarzyckich,
— od strony płn.–zach. za rzeką Piławą znajdują się schrony żelbetonowe – fragment umocnień Wału Pomorskiego,
— kościół bezstylowy p.w. św. Wawrzyńca z 1964 r.
NOWE WOROWO
wieś w gminie Ostrowice. Pierwsza wzmianka w dokumencie książąt pomorskich z 1321 r.
— kościół neoromański p.w. Wniebowzięcia NMP z XIX w.
— ruina kamiennego wiatraka „holendra” z XIX w.
OSIEK DRAWSKI
wieś w gminie Wierzchowo
— kościół szachulcowy p.w. św. Antoniego Pad. z II poł.XVII w.
— aleja platanów w parku krajobrazowym.
OSTROWĄSY
wieś w gminie Barwice w dolinie rzeki Gęsiej,
— kościół szachulcowy p.w. M.B. Różańcowej z 1728 r.
— rozległy park krajobrazowy z XVIII w. z ruinami pałacu.
OSTROWICE
duża wieś, siedziba Urzędu Gminy, położona w dolinie rzeki Kokny. Wzmiankowana już w 1321 r.
— kościół barokowy p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP z 1697 r., z barokowym ołtarzem głównym z ok. 1700 r.
PARCHLINO
wieś w gminie Barwice
— dwór modernistyczny wzniesiony na przełomie XIX i XX w.
— park naturalistyczny, na jego skraju piękna lipowa aleja.
PARSĘCKO
wieś w gminie Szczecinek, położona u źródeł rzeki Parsęty,
— kościół neoromański p.w. M.B. Różańcowej z 1926 r.
— dwór neoklasycystyczny z 1919 r.
PILE
wieś letniskowa w gminie Borne Sulinowo, pięknie rozciągnięta na wysokim brzegu jeziora Pile,
— kościół p.w. Piotra i Pawła Ap. zbudowany w 1866 r., wieża z 1924 r.
POŁCZYN ZDRÓJ
miasto – uzdrowisko, siedziba Urzędu Miasta i Gminy (9,5 tys. mieszkańców), położone nad rzeką Wogrą. Założone w 1337 roku przez władców pomorskich, przekazane następnie rodzinie Wedlów, a potem Manteufflów. W 1688 r. odkryto lecznicze właściwości miejscowych źródeł mineralnych. Na początku XIX w. nastąpił rozwój uzdrowiska,
— kościół gotycki p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP z XV w., przebudowany w XIX w., wewnątrz brązowa płyta nagrobna z 1544 r. Erazma Manteuffla (biskupa katolickiego),
— zamek z końca XIII w., wielokrotnie przebudowywany,
— dzielnica uzdrowiskowa składająca się z pięknego parku zdrojowego i budynków sanatoryjnych z XVIII i XIX w.
— dawny układ urbanistyczny śródmieścia z domami z XIX i początku XX w.
— dawny młyn wodny z pocz.XIX w. z zachowanym drewnianym kołem młyńskim o średnicy 13 m.
— browar z 1832 r. wybudowany przez rodzinę Fuhrman.
RADACZ
wieś w gminie Borne Sulinowo nad jeziorem Radacz. Wzmiankowana od 1404 r., należąca do pomorskiego rodu Kleszczy, późniejszych von Kleist.
— kościół szachulcowy p.w. św. Maksymiliana M. Kolbe z 1744 r. Do 1945 roku znajdowała się w nim ambona powstała po przerobieniu 3 karet paradnych króla Jana III Sobieskiego i królewicza Jakuba, obecnie w muzeum w Wilanowie,
— pałac eklektyczny z II pół. XIX w. z parkiem.
SIEMCZYNO
wieś w gminie Czaplinek. Wieś szachulcowa należąca do Golców, a następnie Arnimów,
— pałac barokowy wzniesiony w latach 1722–28,
— park krajobrazowy z grabową aleją,
— kościół neogotycki p.w. M.B. Różańcowej z 1856 r.
SIKORY
wieś w gminie Czaplinek, pięknie położona na zboczu wzniesienia, w pobliżu jeziora Komorze. Wzmiankowana od 1407 r.
— kościół neoromański p.w. św. Stanisława BM z 1869 r.
SŁOWIANKI
miejscowość w gminie Połczyn Zdrój przy północnym krańcu jeziora Siecino.
— pałac neoklasycystyczny z I pół. XIX w. z ciekawym parkiem.
SPORE
wieś letniskowa w gminie Szczecinek nad rzeką Gwdą i jeziorem Spore.
— kościół neogotycki p.w. Najśw. Rodziny zbudowany w latach 1859-1865.
STARE DRAWSKO
wieś letniskowa w gminie Czaplinek przepięknie położona na przesmyku między jeziorami Drawsko i Żerdno, połączonymi rzeką Drawą.
— ruiny zamku wzniesionego przez Joannitów ok. 1360 r. W latach 1407–1668 r. siedziba starostwa polskiego. Od XVIII w. popadł w ruinę.
— kościół neogotycki p.w. Wszystkich Świętych, wzniesiony w latach 1869–70.
SULISZEWO
wieś w gminie Drawsko Pom. Wzmiankowana już w 1349 r.
— pałac z XVIII w. w otoczeniu parku z alają kasztanowców,
— kościół wybudowany jako szachulcowy p.w. Chrystusa Króla z XVIII w. W 1977 r. ryglowe ściany zastąpiła cegła.
SZCZECINEK
największe miasto Pojezierza Drawskiego, siedziba Starostwa Powiatowego i Urzędu Miasta oraz Urzędu Gminy, centrum turystyczne wschodniej części pojezierza (43 tys. mieszkańców). Położone malowniczo pomiędzy jeziorami Trzesiecko i Wielimie. Założone w 1310 r. przez księcia wołogoskiego Warcisława IV. W wyniku upadku księstwa zachodniopomorskiego w 1637 r. znalazło się pod panowaniem Brandenburgi, a następnie Prus. W 1640 r. księżna Jadwiga ufundowała jedno z pierwszych na Pomorzu Zach. gimnazjum. W okresie międzywojennym znaczny ośrodek wypoczynkowy.
— zamek książąt pomorskich z XIV w., stanowił wdowie wiano żon zmarłych książąt.
— wieża gotycka po kościele św. Mikołaja z XVI w., obecnie Muzeum Regionalne od 1914 r.
— Ratusz eklektyczny z 1852 r.
— budynek dawnego gimnazjum z XIX w. wielokrotnie przebudowywany,
— kościół neogotycki p.w. Narodzenia Najśw. Marii Panny z lat 1905-1908.
— kościół p.w. Ducha Świętego z 1923 r.
— park miejski wzdłuż brzegu jeziora Trzesiecko,
— schrony żelbetonowe na zach. i płn. skraju miasta – fragment umocnień Wału Pomorskiego.
TRZEBIECHOWO
wieś w gminie Szczecinek nad jeziorem Trzebiechowo,
— neogotycki pałac z końca XIX w. z parkiem i 600-letnim dębem,
— kościół neogotycki p.w. M.B. Częstochowskiej z XIX w.
WIERZCHOWO
duża wieś, siedziba Urzędu Gminy (4850 mieszkańców). Wzmiankowana od 1333 r. W XVI w. należała do rodu Borków.
— kościół neogotycki p.w. św. Wojciecha B i M z 1891 r., wewnątrz ołtarz z początku XVII w.
WIERZCHOWO
wieś w gminie Szczecinek usytuowana między jeziorami Wierzchówko i Wierzchowo.
— kościół p.w. Wniebowzięcia NMP z XVIII w. z wolno stojącą szachulcową dzwonnicą.
ZŁOCIENIEC
miasto, siedziba Urzędu Miasta i Gminy (15 tys. mieszkańców) nad rzeka Drawą i Wąsawą. Pierwsza wzmianka z 1311 r. Prawa miejskie otrzymało w 1333 r. Od XIV w. należało do Wedlów a od XVI w. do Borków.
— ruiny zamku – piwnice gotyk XIII w.
— kościół gotycki p.w. Wniebowzięcia NMP z XV w., przebudowywany w XVII i XIX w., neogotycka wieża z 1875 r.
— park zamkowy z aleją wiązów,
— kamienice z XVIII i XIX w.